Από τα “άγουρα” αλλά ευρηματικά χρόνια των 60s μέχρι τα blockbusters του σήμερα, ορίστε η χρονολογική διαδρομή που καθόρισε την urban κουλτούρα μας. Πάμε παρακάτω να τις δούμε αναλα

Solaris (1972)

Ο Andrei Tarkovsky δημιούργησε τη σοβιετική απάντηση στο 2001, δίνοντας όμως έμφαση στην ανθρώπινη ψυχολογία και τις τύψεις. Η υπόθεση αφορά έναν ψυχολόγο που αποστέλλεται σε έναν διαστημικό σταθμό σε τροχιά γύρω από τον πλανήτη Solaris, ο οποίος καλύπτεται από έναν νοήμονα ωκεανό που υλοποιεί τις πιο οδυνηρές αναμνήσεις των επιστημόνων. Η ταινία βασίζεται στο ομώνυμο μυθιστόρημα του Πολωνού Stanisław Lem.

Με πρωταγωνιστή τον Donatas Banionis, το Solaris είναι μια αργή, υπνωτική εμπειρία που αναρωτιέται αν μπορούμε ποτέ να καταλάβουμε το σύμπαν, όταν δεν καταλαβαίνουμε καν τον ίδιο μας τον εαυτό. Είναι το απόλυτο “urban intellectual” sci-fi, όπου το διάστημα λειτουργεί ως καθρέφτης της ανθρώπινης ψυχής.

2001: Η Οδύσσεια του Διαστήματος (1968)

Ο Stanley Kubrick δημιούργησε ένα οπτικό ποίημα που ξεκινά από την αυγή της ανθρωπότητας και καταλήγει σε μια μεταφυσική αναγέννηση στις παρυφές του Δία. Η υπόθεση ακολουθεί το σκάφος Discovery One και τη σταδιακή εξέγερση του HAL 9000, ενός υπολογιστή με τεχνητή νοημοσύνη που αποφασίζει πως το πλήρωμα είναι εμπόδιο στην αποστολή. Βασισμένο στο διήγημα The Sentinel του Arthur C. Clarke, η ταινία παραμένει το χρυσό πρότυπο για το πώς το σινεμά μπορεί να προσεγγίσει το άγνωστο.

Στο cast συναντάμε τους Keir Dullea και Gary Lockwood, όμως ο πραγματικός πρωταγωνιστής είναι η σκηνοθεσία του Kubrick και η χρήση της κλασικής μουσικής που έντυσε το κενό του διαστήματος με δέος. Είναι η ταινία που απέδειξε ότι το sci-fi μπορεί να είναι υψηλή τέχνη, επηρεάζοντας κάθε σκηνοθέτη που ακούμπησε το είδος έκτοτε.

Star Wars: Episode IV – A New Hope (1977)

Η ταινία που άλλαξε το pop culture για πάντα δεν είναι απλώς sci-fi, είναι ένα “space opera” παραμύθι. Ο George Lucas μας σύστησε τον Luke Skywalker, έναν νεαρό αγρότη που ξεκινά ένα ταξίδι για να σώσει μια πριγκίπισσα και να ανατρέψει μια γαλαξιακή αυτοκρατορία, ανακαλύπτοντας τη δύναμη της “Force”. Η έμπνευση προήλθε από τα σαμουράι φιλμ του Kurosawa και το έργο του Joseph Campbell για τον “Ήρωα με τα Χίλια Πρόσωπα”.

Το εμβληματικό τρίο των Mark Hamill, Harrison Ford και Carrie Fisher δημιούργησε μια χημεία που σπάνια συναντάται στο σινεμά. Με τη μουσική του John Williams να δίνει τον παλμό, το Star Wars έκανε το διάστημα να μοιάζει με έναν τόπο γεμάτο περιπέτεια, ελπίδα και μυθολογία, μακριά από τον σκοτεινό ρεαλισμό άλλων ταινιών της εποχής.

Alien: Ο Επιβάτης του Διαστήματος (1979)

Ο Ridley Scott πήρε την έννοια του “στοιχειωμένου σπιτιού” και τη μετέφερε στο κλειστοφοβικό σκηνικό του διαστημικού φορτηγού Nostromo. Η υπόθεση ξεκινά όταν το πλήρωμα ξυπνά από την κρυογένεση για να ερευνήσει ένα σήμα κινδύνου, καταλήγοντας να φέρει στο σκάφος έναν οργανισμό που αναπαράγεται με τον πιο εφιαλτικό τρόπο μέσα στο ανθρώπινο σώμα. Το σενάριο των Dan O’Bannon και Ronald Shusett πήρε σάρκα και οστά μέσα από τα σχέδια του καλλιτέχνη H.R. Giger.

Η Sigourney Weaver στον ρόλο της Ripley έσπασε τα στερεότυπα των 70s, δημιουργώντας μια από τις πιο δυναμικές γυναικείες φιγούρες στην ιστορία του κινηματογράφου. Με ένα cast που περιλαμβάνει τους Tom Skerritt, John Hurt και Ian Holm, το Alien παραμένει ένας αξεπέραστος συνδυασμός sci-fi αισθητικής και καθαρόαιμου τρόμου.

Blade Runner (1982)

Αν και το μεγαλύτερο μέρος της δράσης συμβαίνει σε μια δυστοπική Γη, το πνεύμα του διαστήματος και των “εξωκόσμιων αποικιών” κυριαρχεί. Ο Rick Deckard είναι ένας αστυνομικός που αναλαμβάνει να “αποσύρει” ανδροειδή (Replicants) που δραπέτευσαν από τις αποικίες αναζητώντας τον δημιουργό τους. Η ταινία βασίζεται στο μυθιστόρημα του Philip K. Dick, Do Androids Dream of Electric Sheep?, και έθεσε τα θεμέλια του cyberpunk.

Ο Harrison Ford δίνει μια εσωτερική ερμηνεία, αλλά ο Rutger Hauer κλέβει την παράσταση με τον θρυλικό μονόλογο “Tears in rain”. Η σκηνοθεσία του Ridley Scott και η μουσική του Vangelis δημιούργησαν μια urban μελαγχολία που παραμένει αξεπέραστη μέχρι σήμερα, δείχνοντας τη “βρώμικη” πλευρά του μέλλοντος.

Contact (1997)

Η ταινία του Robert Zemeckis είναι ίσως η πιο ρεαλιστική απεικόνιση του πώς θα αντιδρούσε η ανθρωπότητα σε μια πρώτη επαφή. Η Dr. Ellie Arroway ανακαλύπτει ένα ραδιοσήμα από το σύστημα του Βέγα που περιλαμβάνει οδηγίες για την κατασκευή μιας μυστηριώδους μηχανής. Η ταινία βασίζεται στο βιβλίο του κορυφαίου αστρονόμου Carl Sagan, ο οποίος ήθελε να συνδυάσει την επιστήμη με τη φιλοσοφία.

Η Jodie Foster υποδύεται με πάθος την ορθολογίστρια επιστήμονα, ενώ ο Matthew McConaughey εμφανίζεται στον ρόλο ενός θρησκευτικού συμβούλου. Το Contact δεν προσφέρει εύκολες απαντήσεις, αλλά θέτει τα σωστά ερωτήματα για τη θέση μας στο σύμπαν, κλείνοντας το μάτι στην ανάγκη μας να πιστεύουμε σε κάτι μεγαλύτερο.

Gravity (2013)

Ο Alfonso Cuarón παρέδωσε ένα τεχνολογικό επίτευγμα που επαναπροσδιόρισε την έννοια της επιβίωσης στο κενό. Η υπόθεση είναι απλή αλλά τρομακτική: δύο αστροναύτες μένουν μετέωροι στο διάστημα μετά την καταστροφή του σκάφους τους από συντρίμμια δορυφόρων. Σε αντίθεση με άλλες ταινίες, εδώ δεν υπάρχουν εξωγήινοι, παρά μόνο η σκληρή φυσική και η έλλειψη οξυγόνου.

Η Sandra Bullock δίνει την ερμηνεία της καριέρας της, έχοντας δίπλα της τον George Clooney. Η χρήση των long takes από τον Cuarón και η φωτογραφία του Emmanuel Lubezki κάνουν τον θεατή να νιώθει ότι “επιπλέει” κι αυτός μέσα στο κάδρο, δημιουργώντας μια αίσθηση απόλυτου ιλίγγου και κλειστοφοβίας σε έναν ανοιχτό χώρο.

Interstellar (2014)

Ο Christopher Nolan χρησιμοποιεί τη θεωρητική φυσική για να αφηγηθεί μια βαθιά ανθρώπινη ιστορία αποχωρισμού. Σε μια Γη που αργοπεθαίνει, ένας πρώην πιλότος αφήνει την οικογένειά του για να ηγηθεί μιας αποστολής μέσα από μια σκουληκότρυπα, αναζητώντας νέο σπίτι για την ανθρωπότητα. Η έμπνευση ήρθε από τις μελέτες του νομπελίστα φυσικού Kip Thorne, διασφαλίζοντας επιστημονική ακρίβεια.

Το cast είναι επιπέδου All-Star, με τον Matthew McConaughey, την Anne Hathaway και την Jessica Chastain. Η μουσική του Hans Zimmer, βασισμένη στον ήχο του εκκλησιαστικού οργάνου, προσδίδει στην ταινία έναν ιερό χαρακτήρα, κάνοντας το ταξίδι στο άπειρο να μοιάζει με την απόλυτη εσωτερική αναζήτηση.

The Martian (2015)

Ο Ridley Scott επιστρέφει στο διάστημα με μια πιο αισιόδοξη και “geeky” διάθεση. Η υπόθεση ακολουθεί τον αστροναύτη Mark Watney, ο οποίος εγκαταλείπεται στον Άρη καθώς θεωρήθηκε νεκρός μετά από μια καταιγίδα, και πρέπει να χρησιμοποιήσει την επιστήμη του για να επιβιώσει. Η ταινία βασίστηκε στο ομώνυμο best-seller του Andy Weir, που ξεκίνησε από ένα προσωπικό blog.

Ο Matt Damon είναι εξαιρετικός στον ρόλο του μοναχικού αλλά εφευρετικού αστροναύτη, υποστηριζόμενος από τους Jessica Chastain και Jeff Daniels. Είναι μια ταινία που αποθεώνει την ανθρώπινη ευφυΐα και τη συνεργασία, αποδεικνύοντας ότι το διάστημα μπορεί να είναι ένας χώρος επίλυσης προβλημάτων και όχι μόνο καταστροφής.

Dune: Part One & Two (2021-2024)

Η μεταφορά του “ιερού δισκοπότηρου” της sci-fi λογοτεχνίας από τον Denis Villeneuve είναι ένα οπτικό θηρίο. Η υπόθεση ακολουθεί τον Paul Atreides, έναν νεαρό προορισμένο για σπουδαία πράγματα, που πρέπει να ταξιδέψει στον Arrakis για να εξασφαλίσει το μέλλον του λαού του. Το σενάριο πατάει πιστά στο αριστούργημα του Frank Herbert από το 1965.

Με τους Timothée Chalamet, Zendaya και Rebecca Ferguson, το Dune διαθέτει ένα από τα πιο λαμπερά cast των τελευταίων ετών. Ο Villeneuve καταφέρνει να δώσει μια “brutalist” αισθητική στο διάστημα, όπου η τεχνολογία μοιάζει αρχαία και η πολιτική ίντριγκα θυμίζει σαιξπηρική τραγωδία σε γαλαξιακή κλίμακα.

Το διάστημα στη μεγάλη οθόνη δεν ήταν ποτέ μόνο για τα laser και τις εκρήξεις. Από το 1968 μέχρι σήμερα, οι ταινίες αυτές λειτούργησαν ως ένας καθρέφτης της ανθρωπότητας. Είτε πρόκειται για την κλειστοφοβία του Alien, είτε για την υπαρξιακή αναζήτηση του Interstellar, το σινεμά μας θυμίζει ότι όσο κι αν επεκτεινόμαστε στα άστρα, πάντα θα κουβαλάμε μαζί μας τις ίδιες αγωνίες, τους ίδιους φόβους και την ίδια αστείρευτη ελπίδα.