Πριν όμως ταξιδέψει στη σκουληκότρυπα του Interstellar, πριν αναποδογυρίσει το Παρίσι στο Inception και πριν επαναπροσδιορίσει τον Batman, ο Nolan ήταν απλώς ένας ευφυής, εμμονικός κινηματογραφιστής που άλλαζε τους κανόνες του αφήματος με πενιχρά μέσα.

Σε μια εποχή που το ανεξάρτητο σινεμά αναζητούσε τη νέα του ταυτότητα, εκείνος δημιούργησε ένα δικό του, αδιαπέραστο σύμπαν από ψυχολογικά λαβυρινθώδη neo-noir, μνήμη που προδίδει και ήρωες που παλεύουν με τις δικές τους παραισθήσεις. Με αφορμή τη διαθεσιμότητά τους στην πλατφόρμα του Cinobo, γυρίζουμε το χρόνο πίσω και βουτάμε στις τρεις πρώτες ταινίες του δημιουργού που άλλαξε το σύγχρονο σινεμά: το Following, το Memento και το Insomnia.

Following (1998): Η γέννηση ενός εμμονικού ταλέντου

Ένας φιλόδοξος αλλά άπραγος συγγραφέας στο Λονδίνο αποκτά μια επικίνδυνη συνήθεια: ακολουθεί τυχαίους αγνώστους στους δρόμους της πόλης για να αντλήσει έμπνευση. Όταν όμως ένας από αυτούς τους αγνώστους, ένας γοητευτικός διαρρήκτης, τον αντιλαμβάνεται και τον παρασύρει στον δικό του σκοτεινό κόσμο, ο νεαρός συγγραφέας μπλέκεται σε ένα επικίνδυνο παιχνίδι χειραγώγησης, εγκλήματος και προδοσίας.

Τι το ιδιαίτερο είχει η ταινια; Το σκηνοθετικό ντεμπούτο του Nolan γυρίστηκε με έναν μηδαμινό προϋπολογισμό (περίπου 6.000 δολλάρια) τα σαββατοκύριακα, ενώ ο ίδιος και οι φίλοι του εργάζονταν στις κανονικές τους δουλειές.

Παρ’ όλα αυτά, το ασπρόμαυρο, κοφτερό Following περιέχει όλα τα σπόρια του μελλοντικού του σινεμά: μη γραμμική αφήγηση, ανατροπές, εμμονικούς χαρακτήρες και την αίσθηση ότι ο χρόνος είναι ένας γρίφος που ο θεατής καλείται να λύσει.

Γιατί να το δεις;

Για να διαπιστώσεις πώς η σκηνοθετική ιδιοφυΐα δεν απαιτεί εκατομμύρια, αλλά ένα πανέξυπνο σενάριο. Είναι η απόλυτη σπουδή πάνω στο βλέμμα και τη χειραγώγηση, ενώ διαρκεί μόλις 70 λεπτά—πυκνά, σκοτεινά και απόλυτα εθιστικά.

Συντελεστές

• Σκηνοθεσία / Σενάριο: Christopher Nolan
• Πρωταγωνιστούν: Jeremy Theobald, Alex Haw, Lucy Russell
• Φωτογραφία: Christopher Nolan

MUST READSpider-Man: Brand New Day: Μια νέα εποχή για τον superhero της Marvel

Memento (2000): Το αριστούργημα που τα έκανε όλα… ανάποδα

Ο Leonard Shelby φοράει ακριβά κοστούμια, οδηγεί Jaguar, αλλά υποφέρει από μια σπάνια μορφή αμνησίας: δεν μπορεί να δημιουργήσει νέες μνήμες μετά τη νύχτα που δολοφονήθηκε η γυναίκα του. Μέσα από φωτογραφίες Polaroid, σημειώσεις και τατουάζ στο ίδιο του το σώμα, προσπαθεί να εντοπίσει τον δολοφόνο της. Το πρόβλημα; Κάθε λίγα λεπτά, ξεχνάει πού βρίσκεται και τι μόλις έκανε.

Το Memento δεν είναι απλώς μια ταινία, είναι ένα αφηγηματικό θαύμα. Ο Nolan επέλεξε να αφηγηθεί την ιστορία αντίστροφα: η ταινία ξεκινά από το τέλος και προχωρά προς την αρχή. Με αυτό το εύρημα, βάζει τον θεατή ακριβώς στην ψυχολογική θέση του πρωταγωνιστή—δεν ξέρεις τι συνέβη πριν από πέντε λεπτά, δεν ξέρεις ποιον να εμπιστευτείς και ανακαλύπτεις την αλήθεια την ίδια στιγμή που τη μάθει (και τη ξεχνάει) ο Leonard.

Είναι η ταινία που εκτόξευσε τον Nolan στην A-list του Hollywood και χάρισε στον ίδιο και τον αδερφό του, Jonathan Nolan, υποψηφιότητα για Όσκαρ Σεναρίου. Πρόκειται για ένα από τα πιο πρωτότυπα θρίλερ στην ιστορία του σινεμά, με έναν συγκλονιστικό Guy Pearce και ένα φινάλε-σοκ που θα σε κάνει να θέλεις να το ξαναδείς αμέσως.

Συντελεστές

• Μουσική: David Julyan
• Σκηνοθεσία: Christopher Nolan
• Σενάριο: Christopher Nolan (βασισμένο στο διήγημα “Memento Mori” του Jonathan Nolan)
• Πρωταγωνιστούν: Guy Pearce, Carrie-Anne Moss, Joe Pantoliano

MUST READFurious Disney+: Όταν η γυναικεία οργή γίνεται ένα από τα καλύτερα thriller της χρονιάς

Insomnia (2002): Η ψυχολογική μάχη κάτω από τον ήλιο του μεσονυχτίου

Δύο έμπειροι ντετέκτιβ από το Λος Άντζελες ταξιδεύουν σε μια μικρή πόλη της Αλάσκα για να βοηθήσουν στην εξιχνίαση της δολοφονίας μιας έφηβης. Κατά τη διάρκεια μιας καταδίωξης στην πυκνή ομίχλη, ο ντετέκτιβ Will Dormer σκοτώνει κατά λάθος τον συνεργάτη του. Καθώς προσπαθεί να το συγκαλύψει, ο δολοφόνος—που ήταν αυτόπτης μάρτυρας—ξεκινά ένα ψυχολογικό παιχνίδι μαζί του, την ώρα που ο συνεχής ήλιος της Αλάσκας προκαλεί στον Dormer εξοντωτική αϋπνία.

Το Insomnia είναι το μοναδικό ριμέικ που έχει υπογράψει ο Nolan (βασισμένο στην ομώνυμη νορβηγική ταινία του 1997) και η πρώτη του στουντιακή ταινία με μεγάλο budget.

Αντί για το κλασικό noir σκότος, ο Nolan τοποθετεί την πλοκή κάτω από το αδιάκοπο, εκτυφλωτικό φως του καλοκαιριού της Αλάσκα. Η απουσία νύχτας γίνεται το απόλυτο βασανιστήριο, καθρεφτίζοντας τις ενοχές και την ηθική κατάρρευση του πρωταγωνιστή.

Αξίζει να το δεις τις ερμηνείες. Η ταινία φέρνει αντιμέτωπους δύο γίγαντες της υποκριτικής: τον Al Pacino, σε μια από τις πιο συγκρατημένες και εσωτερικές ερμηνείες της καριέρας του ως εξαντλημένος ντετέκτιβ, και τον Robin Williams, σε έναν σπάνιο, ανατριχιαστικά ψυχρό ρόλο κακού. Η χημεία και οι διάλογοι μεταξύ τους στις τηλεφωνικές κλήσεις είναι σεμινάριο υποκριτικής.

Συντελεστές

• Σκηνοθεσία: Christopher Nolan
• Σενάριο: Hillary Seitz
• Πρωταγωνιστούν: Al Pacino, Robin Williams, Hilary Swank
• Φωτογραφία: Wally Pfister

Πριν τους υπερήρωες, τους ταξιδιώτες του χρόνου και τα ιστορικά έπη, ο Christopher Nolan έχτισε τη θεμελιώδη του κινηματογραφική ταυτότητα πάνω στην ανθρώπινη ψυχολογία, την αμφισβήτηση της πραγματικότητας και την εύθραυστη φύση της ηθικής.

Το Following, το Memento και το Insomnia δεν είναι απλώς «τα πρώτα βήματα» ενός μεγάλου σκηνοθέτη—είναι τρία αυτόνομα, καθηλωτικά διαμάντια του neo-noir σινεμά που αντέχουν ακέραια στο χρόνο.