Από εκεί που ξεκίνησαν όλα

Όλα ξεκινούν από εκεί. Σικάγο, 1886. Εργάτες που δεν αντέχουν άλλο. Δουλεύουν εξαντλητικά ωράρια 12 και 14 ώρες τη μέρα. Δεν έχουν Σαββατοκύριακα, δεν έχουν δικαιώματα. Έχουν μόνο ανάγκη. Και θυμό.

Την 1η Μαΐου, βγαίνουν στους δρόμους. Στη δυναμική πορεία που πραγματοποίηθηκε πήραν μέρος 90.000 απεργοί, ενώ σε ολόκληρη την επικράτεια της Αμερικής, 350.000 εργάτες από 1.200 εργοστάσια ζητώντας ένα πράγμα ανθρώπινες συνθήκες εργασίας: το οχτάωρο. Όχι παραπάνω. Όχι λιγότερο. Οργάνωση, πανό, συνθήματα. Οι φωνές δυναμώνουν ενάντια στην εξαθλίωση.

Μέχρι τις 4 Μαΐου, η πόλη βράζει. Εκείνο το βράδυ, στο Χάιμαρκετ, σκάει βόμβα. Οι Αρχές ανοίγουν πυρ. Επτά αστυνομικοί σκοτώνονται. Ακολουθεί σφαγή. Δεκάδες νεκροί. Χιλιάδες συλλήψεις. Επτά εργάτες οδηγούνται σε δίκη. Τέσσερις απ’ αυτούς εκτελούνται.

Δεν είναι εγκληματίες. Είναι σύμβολα. Είναι αυτοί που σήμερα ονομάζουμε, είναι οι «μάρτυρες της Πρωτομαγιάς».

Από το αίμα στο σύμβολο

Τρία χρόνια μετά, το 1889, το Δεύτερο Διεθνές Σοσιαλιστικό Συνέδριο στο Παρίσι αποφασίζει: η 1η Μάη γίνεται μέρα των εργατών. Όχι γιορτή. Όχι πανηγύρι. Μέρα αγώνα. Από τότε, κάθε χρόνο, κάθε χώρα, κάθε πλατεία γεμίζει φωνές.

Η ιδέα εξαπλώνεται. Χωρίς ίντερνετ, χωρίς hashtags. Από στόμα σε στόμα, από φυλλάδιο σε φυλλάδιο, από χέρι σε χέρι. Το αίτημα ίδιο: αξιοπρέπεια.

Και κάτι ακόμα. Αλληλεγγύη. Δεν είμαι μόνος. Δεν είμαι απλά ένα εργάτης. Είμαι μέρος μιας τάξης που δεν δέχεται να ζει σκυφτή. Και αυτό τρομάζει.

Η 1η Μαΐου στην Ελλάδα: Από την πλατεία Κλαυθμώνος στη Θεσσαλονίκη

Στην Ελλάδα, η πρώτη Πρωτομαγιάτικη συγκέντρωση γίνεται το 1893. Τόπος: Πλατεία Κλαυθμώνος. Τότε, ο Σταύρος Καλλέργης μαζεύει γύρω του 2.000 άτομα. Ζητούν οχτάωρο, Κυριακάτικη αργία, σύνταξη. Σου φαίνονται σήμερα αυτονόητα; Όχι δεν ήταν ποτέ αποκήθηκαν με αγώνες και όχι από τον καναπέ.

Το 1909, μετά το Κίνημα στο Γουδί, οι ιδέες των εργατών παίρνουν νέα ώθηση. Τα σωματεία δυναμώνουν. Το εργατικό κίνημα αρχίζει να οργανώνεται σοβαρά. Η Πρωτομαγιά δεν είναι απλώς κάλεσμα. Γίνεται απαίτηση.

Και το 1936, όλα γίνονται ξεκάθαρα. Στη Θεσσαλονίκη, καπνεργάτες απεργούν. Η κυβέρνηση Μεταξά στέλνει στρατό. Δεκάδες εργάτες σκοτώνονται. Ο Τάσος Τούσης πέφτει νεκρός. Η μάνα του τον θρηνεί δημόσια, μπροστά στον φακό. Εκείνη η φωτογραφία μένει. Ενώνει τα πρόσωπα χιλιάδων άλλων που δεν πρόλαβαν να φανούν.

1η Μάη 1944: Η Καισαριανή δεν ξεχνά

Είναι Κατοχή. Οι ναζί κρατούν την Αθήνα. Οι φυλακές γεμάτες. Στις 30 Απριλίου του ’44, η Εθνική Αντίσταση σκοτώνει τον Γερμανό στρατηγό Κρεχ στην Καλαμάτα. Οι ναζί αποφασίζουν αντίποινα.

Την επόμενη μέρα, 1η Μαΐου, φορτώνουν 200 πολιτικούς κρατούμενους από τις φυλακές Χαϊδαρίου. Όλοι κομμουνιστές. Τους πηγαίνουν στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής. Τους εκτελούν. Όλους.

Οι Γερμανοί φωτογραφίζουν τα πτώματα. Θέλουν να στείλουν μήνυμα. Στέλνουν όμως κάτι άλλο: μια ακόμα φλόγα στην ιστορία της Πρωτομαγιάς. Αυτή η εκτέλεση δεν ξεχνιέται. Μνημεία δεν αρκούν. Το μόνο που αρκεί είναι η συνέχεια του αγώνα.

Δεν υπάρχει κατάκτηση χωρίς διεκδίκηση

Κάθε φορά που λέμε ότι «έχουμε δικαίωμα στην άδεια», «δικαίωμα ωράριο», «δικαίωμα στα ένσημα», να θυμόμαστε πού τα βρήκαμε. Δεν τα χάρισαν. Δεν ήρθαν μόνα τους. Δεν είναι αυτονόητα. Είναι αποτέλεσμα πίεσης. Οργάνωσης. Απεργιών. Αντοχής.

Και κάτι ακόμα: δεν είναι για πάντα. Αν δεν τα υπερασπιστούμε, χάνονται. Το βλέπουμε γύρω μας. Όσο περισσότερο σωπαίνουμε, τόσο περισσότερο γλιστράνε από τα χέρια μας και οι συνθήκες εργασίας γίνονται πάλι μεσαίωνας.

Η Πρωτομαγιά δεν είναι μουσειακό κομμάτι. Δεν είναι επετειακή ομιλία. Είναι υπενθύμιση ότι τίποτα δεν κρατά από μόνο του.

Σήμερα δεν κρατάμε τσαπί και σφυρί. Κρατάμε laptop, τιμολόγια, barcode, smartphones. Δεν αλλάζει κάτι απλά τα μέσα. Ο εργασιακός χρόνος ξαναξεχειλώνει. Η ανασφάλεια φουντώνει. Η επισφάλεια γίνεται κανόνας. Οι αγώνες συνεχίζονται. Και πρέπει να συνεχίζονται. Δεν μιλάμε για νοσταλγία. Μιλάμε για συνέχεια.

Γιατί αν κάτι μας δίδαξε η εργατική Πρωτομαγιά, είναι αυτό: δεν είναι απλώς μια βόλτα. Θυμόμαστε αυτούς που αγωνίστηκαν στους δρόμους ζητώντας αυτό που σήμερα θεωρούμε δεδομένο και αυτονόητο, ωράριο εργασίας, άδεια, ένσημα, απλά “εργασιακά δικαιώματα” που κάποτε ήταν όνειρα απατηλά.