Η ιδέα γεννιέται στις αρχές της δεκαετίας του 1950. Το Σεντ Λούις αντιμετωπίζει σοβαρή στεγαστική κρίση. Χιλιάδες οικογένειες ζουν σε άθλιες συνθήκες στις παραγκουπόλεις της πόλης. Οι τοπικές αρχές αποφασίζουν να δράσουν δυναμικά με ένα φιλόδοξο σχέδιο αστικής ανάπλασης.

Ο αρχιτέκτονας Μινόρου Γιαμασάκι αναλαμβάνει το έργο. Πρόκειται για τον ίδιο δημιουργό που αργότερα θα σχεδιάσει τους Δίδυμους Πύργους στη Νέα Υόρκη. Οραματίζεται ένα συγκρότημα 33 πανομοιότυπων κτιρίων, καθένα με 11 ορόφους. Το σχέδιο περιλαμβάνει ανοιχτούς χώρους, παιδικές χαρές και κοινόχρηστες εγκαταστάσεις. Η αρχική έμπνευση προέρχεται από τις αρχές του μοντερνισμού και ειδικά από τις ιδέες του Λε Κορμπυζιέ για “μηχανές κατοίκησης”.

Τα κτίρια ενσαρκώνουν τις αρχές του μοντερνισμού με τον πιο καθαρό τρόπο. Υπάρχουν ορθογώνιες γραμμές, μινιμαλιστική αισθητική και λειτουργική προσέγγιση.

Το όνομα του συγκροτήματος αντανακλά την εποχή του φυλετικού διαχωρισμού. Το “Pruitt” προορίζεται αρχικά για έγχρωμους κατοίκους, προς τιμήν του Αφροαμερικανού πιλότου Wendell Pruitt. Το “Igoe” σχεδιάζεται για λευκούς κατοίκους, τιμώντας τον λευκό πολιτικό William Igoe. Ωστόσο, αυτός ο διαχωρισμός καταργείται νομικά πριν την ολοκλήρωση του έργου.

Η κατασκευή ολοκληρώνεται το 1956. Τα κτίρια ενσαρκώνουν τις αρχές του μοντερνισμού με τον πιο καθαρό τρόπο. Υπάρχουν ορθογώνιες γραμμές, μινιμαλιστική αισθητική και λειτουργική προσέγγιση. Ο Γιαμασάκι εφαρμόζει καινοτόμα στοιχεία για την εποχή: διαδρόμους-γέφυρες κάθε τρεις ορόφους, ανελκυστήρες που σταματούν μόνο σε αυτούς τους ορόφους, και χώρους κοινής χρήσης για την ενίσχυση της κοινοτικής ζωής.

Τα διαμερίσματα διαθέτουν σύγχρονες ανέσεις που λείπουν από τις παλιές κατοικίες της περιοχής. Υπάρχουν ιδιωτικά μπάνια, ηλεκτρικές κουζίνες και πλήρης υδραυλική εγκατάσταση. Οι αρχικοί κάτοικοι περιγράφουν τα νέα σπίτια τους ως “παλάτια”. Η μετεγκατάσταση σηματοδοτεί για πολλούς το πέρασμα σε μια νέα, καλύτερη ζωή.

Το Pruitt-Igoe γίνεται αντικείμενο θαυμασμού διεθνώς. Αρχιτεκτονικά περιοδικά δημοσιεύουν φωτογραφίες και άρθρα που εξυμνούν το έργο. Ο μοντερνισμός φαίνεται να θριαμβεύει και να προσφέρει λύσεις στα πιεστικά κοινωνικά προβλήματα της εποχής.

Η Αρχή του τέλους και η παρακμή για το Pruitt-lgoe

Τα προβλήματα εμφανίζονται σχεδόν αμέσως. Το υψηλό κόστος συντήρησης δεν υπολογίζεται επαρκώς. Οι ανελκυστήρες παρουσιάζουν συχνές βλάβες. Οι κοινόχρηστοι χώροι γίνονται επικίνδυνοι και δύσκολα ελέγξιμοι. Τα σκουπίδια συσσωρεύονται στους αγωγούς απορριμμάτων που συχνά φράζουν.

Οι οικονομικές προκλήσεις επιδεινώνουν την κατάσταση. Το ενοίκιο συνδέεται με το εισόδημα των κατοίκων. Όσο αυξάνεται το εισόδημα, τόσο αυξάνεται και το ενοίκιο. Αυτό οδηγεί σε παράδοξα αποτελέσματα. Οι οικονομικά σταθερές οικογένειες εγκαταλείπουν το συγκρότημα για ιδιωτικές κατοικίες. Παραμένουν μόνο οι πιο φτωχοί, με αποτέλεσμα τη δραματική μείωση των εσόδων από τα ενοίκια.

Η υποχρηματοδότηση γίνεται μόνιμο χαρακτηριστικό. Οι υπηρεσίες συντήρησης υποβαθμίζονται. Οι φθορές πολλαπλασιάζονται. Τα συστήματα θέρμανσης αποτυγχάνουν τους κρύους χειμώνες του Μιζούρι. Η υδραυλική εγκατάσταση παρουσιάζει διαρροές. Τα προβλήματα ασφάλειας αυξάνονται, καθώς οι κοινόχρηστοι χώροι μετατρέπονται σε εστίες εγκληματικότητας.

Το συμβολικό τέλος του Pruitt-Igoe

Το Pruitt-Igoe γίνεται καθρέφτης ευρύτερων κοινωνικών αλλαγών. Η αποβιομηχάνιση του Σεντ Λούις μειώνει δραματικά τις θέσεις εργασίας. Η προαστιοποίηση αποδυναμώνει το αστικό κέντρο. Οι λευκοί κάτοικοι μετακινούνται μαζικά προς τα προάστια, ενώ οι φυλετικές εντάσεις παραμένουν έντονες.

Οι κανονισμοί κατοίκησης δημιουργούν επιπλέον προβλήματα. Ένας περίφημος κανόνας απαγορεύει την παρουσία ενήλικων ανδρών σε οικογένειες που λαμβάνουν κρατική βοήθεια. Αυτό οδηγεί σε οικογένειες χωρίς πατέρα και αποδυναμώνει τον κοινωνικό ιστό. Οι μονογονεϊκές οικογένειες με επικεφαλής γυναίκες γίνονται ο κανόνας.

Η αστυνόμευση είναι ανεπαρκής. Τα εγκλήματα αυξάνονται. Οι κάτοικοι αισθάνονται εγκαταλελειμμένοι από την πολιτεία. Παρ’ όλα αυτά, αναπτύσσονται ισχυροί δεσμοί αλληλεγγύης μεταξύ των κατοίκων. Πολλοί θυμούνται το Pruitt-Igoe όχι μόνο για τα προβλήματά του, αλλά και για την αίσθηση κοινότητας που υπήρχε.

Η Κληρονομιά του Pruitt-Igoe

Το Pruitt-Igoe παραμένει σημείο αναφοράς στις συζητήσεις για την αστική ανάπλαση και την κοινωνική στέγαση. Τα μαθήματα από την αποτυχία του επηρεάζουν τη σύγχρονη πολεοδομία. Οι σχεδιαστές αστικών χώρων δίνουν πλέον μεγαλύτερη έμφαση στις ανθρώπινες ανάγκες και την κοινοτική συμμετοχή.

Η μικτή χρήση και η ανθρώπινη κλίμακα κυριαρχούν στα νέα έργα κοινωνικής στέγασης. Τα υπερυψωμένα συγκροτήματα πύργων αντικαθίστανται από πιο οριζόντιες διατάξεις. Δίνεται περισσότερη προσοχή στη σχέση μεταξύ ιδιωτικού και δημόσιου χώρου.

Η κενή έκταση του Pruitt-Igoe παραμένει ως υπενθύμιση της αστικής θα λέγαμε αποτυχίας. Διάφορα σχέδια για την αξιοποίησή της προτείνονται κατά καιρούς. Κάποια περιλαμβάνουν πάρκα, άλλα προτείνουν νέες κατοικίες. Ωστόσο, το στίγμα της αποτυχίας επιμένει και δυσκολεύει την ανάπτυξη.

Πηγή κεντρικής φωτογραφίας άρθρου: milwaukeeindependent.com